Der Amerikanische Freund ****

Regie: Wim Wenders (1977)

Alsof de titel nog niet duidelijk genoeg maakt dat Wim Wenders een fascinatie heeft met de Amerikaanse cultuur, gebruikt hij een van de meest Amerikaanse genres ooit, de film noir hier als uitgangspunt voor ‘Der Amerikanische Freund’. En als dat nog niet genoeg is cast hij twee bekende Amerikaanse (film noir) regisseurs, Sam Fuller en Nick Ray, evenals een Amerikaans acteur, Dennis Hopper. Maar omdat Wenders toch een exponent blijft van de Duitse Neue Welle gaat alles door een Duits artfilm filter, met de typische strategieën van die stroming: een zekere mate van afstandelijkheid, een narratieve onduidelijkheid en een veel minder duidelijk causale structuur en doelmatigheid dan je van de klassieke Hollywood noir gewend bent. Stilistisch is het ook al een opmerkelijke film, voornamelijk qua kleurgebruik, want waar vaak lange passages in een nogal standaard kleurenpalet gefilmd worden, daar komen Wenders en zijn topcameraman Robby Müller vaak ineens op de proppen met plotselinge vlagen van expressief kleurgebruik. De film is in meerdere opzichten verre van een coherent geheel, maar dat lijkt me juist de bedoeling geweest van Wenders en de stuurloosheid geeft de film juist zijn charme. Een opmerkelijke film.

Lightning over Water **1/2

Regie: Wim Wenders (1980)

Zoals sommigen wellicht weten ben ik dol op de films van Nicholas Ray, dus deze film wilde ik al tijden zien, maar ik heb echt geen idee wat ik ermee aan moet. Wenders wilde een film maken samen met en over Nicholas Ray toen deze op het einde van zijn leven liep wegens kanker, iets op zich erg toepasselijk is voor de immer graag in de schijnwerpers staande Ray. Het geheel is echter allemaal nogal stuurloos, iets wat men tijdens het filmen ook wist en ook logisch is omdat de gezondheid van Ray tijdens de opnames nog eens drastisch achteruit ging, maar omdat men vond dat de film er persé komen moest ging men toch door. Ik had er graag een aangrijpende, dappere en opmerkelijke film in gezien, maar veel meer dan een stervende oude Ray die hier en daar wat brabbelt zag ik hier helaas niet in, soms pijnlijk grenzend aan zelfverheerlijking.

Bis ans Ende Der Welt ****

Regie: Wim Wenders (1991)

Zelden heb ik zo’n bijzondere, contradictoire filmervaring gehad als deze middag met Wim Wenders’s zijn bijna vijf uur durende, kunstzinnige science fiction extravaganza ‘Until the End of the World’. De plot gaat eigenlijk nergens heen, zeker voor zulk een lange speelduur. Vooral tijdens de eerste tweederde van de film zie je enkel karakters van hot naar her reizen zonder enige plotontwikkeling. Op een gegeven moment begon dat te vervelen, maar tegelijkertijd maakte dat achteraf gezien grote indruk met zijn opeenvolging van exotische locaties (net als Godard in ‘Alphaville’ maakt Wenders hoofdzakelijk gebruik van bestaande locaties en maakt laat die er futuristisch uit zien). De cast bestaat vrijwel louter uit internationale sterren (William Hurt, Sam Neill, Solveig Dommartin, Max von Sydow, Jeanne Moreau) die geen van allen weten te overtuigen, maar toch tegelijkertijd fascinerend zijn. Laat het maar aan Wim Wenders over om een goede soundtrack samen te stellen en met muziek van onder meer U2, Talking Heads, Can, REM, Nick Cave, Julee Cruise en Depeche Mode zit het in deze film ook meer dan snor. Probleem is echter dat de gebruikte muziek vaak gemakzuchtig overkwam, zonder echte functie. Mooie plaatjes schieten kan Wenders ook als geen ander, zeker in samenwerking met Robbie Müller (oa. Jarmusch en von Trier) en ook hier weet Wenders de bijzondere landschappen en steden mooi in beeld te brengen. Maar ook hier was het vaak niet echt functioneel. Maar toch: zoveel shots of scènes uit de film spoken nog steeds door mijn hoofd, vooral dankzij de combinatie beeld en muziek, dat Wenders toch ergens in geslaagd is. Het verhaal gaat nergens heen, het geheel is wellicht overambitieus en het is allemaal misschien niet eens te verdedigen, maar toch was ik na afloop van de vijf uur diep onder de indruk. Een soort van briljante mislukking, dan wel mislukt meesterwerk dus.

Der Himmel über Berlin *****

Regie: Wim Wenders (1987)

Het was alweer de derde keer dat ik deze film van Wim Wenders zag; de eerste keer was ik volledig uit het veld geslagen door de onnoemlijke schoonheid van de film, de tweede keer was ik enigszins teleurgesteld en had ik het gevoel dat de film toch iets minder was dan ik aanvankelijk dacht. Maar de derde kijkbeurt bracht consolidatie van het meesterwerk dat ik er de eerste keer in zag. Ik ben weer door zoveel elementen in de film geraakt: de gracieuze camerabewegingen langs de mensen en hun gedachten; de wijze waarop Wenders Berlijn omtovert tot een impressionistische stad; de (functionele!) manier waarop Wenders kleur en zwart-wit fotografie gebruikt, waarbij de contrasten tussen het oogverblindend mooie zwart-wit en het foeilelijke videokleur erg mooie resultaten oplevert; de indrukwekkende geluidsband met de mooie muziek en de vele stemmen die dwars door elkaar heen lopen zijn soms van een Altmaniaanse dichtheid; en dan is er uiteraard dat prachtige dromerige, bijna etherische ritme van de film, wat zeer toepasselijk is gezien het onderwerp van de film.

Waar ik echter vooral door geraakt werd dit keer, naast de formele aspecten van de film, is het humanisme wat van de film afdruipt. Een scène zoals in het circus waar de engel Bruno Ganz oprecht blij als een kind zit te genieten tussen al die andere kinderen weet mij iedere keer weer te raken. Het portret wat Peter Falk maakt van de oude vrouw heeft ook zo’n prachtige menselijke en warme inslag, net als de scènes waarin Falk de simpele geneugten van het dagelijks leven beschrijft. De film maakt soms grote gebaren maar verliest zichzelf nergens in overtrokken filosofie van de koude grond, daar zorgen de humoristische momenten waar de film toch wel mee doorspekt is wel voor. De film kent elementen van sprookjes (zoals het harnas), maar is tegelijkertijd ook ontzettend realistisch en down to earth. Het zijn juist deze innerlijke tegenstrijdigheden die de film zo bijzonder maken.

Twee van Wenders’s stokpaardjes komen ook in deze film weer terug: uiteraard zijn voorliefde voor de Amerikaanse cultuur, hier vertolkt door wat verwijzingen naar een typisch Amerikaanse figuur als Philip Marlowe, maar bovenal natuurlijk door de casting van Peter Falk die zichzelf speelt. Ik heb Falk sinds het zien van Cassavetes’s ‘A Woman under the Influence’ definitief onder mijn favoriete acteurs geschaard en ook hier is hij weer onnavolgbaar: ingetogen, grappig en fascinerend tegelijk. Het andere stokpaardje van Wenders is uiteraard de popmuziek die hier een prominente plaats krijgt dankzij twee optredens van popgroepen. Dat Wenders de emotionele climax van de film laat plaatsvinden tijdens een concert (van Nick Cave, altijd goed) is niet eens verwonderlijk: de hele film lang zoeken zielen naar liefde en genegenheid en wat is een mooiere plaats om deze zoektocht te laten eindigen dan een popconcert, dat met zijn gevoel van saamhorigheid vrijwel altijd gelijkgestemde zielen laat samenkomen?

Wenders draagt de film op aan alle gevallen engelen, maar in het bijzonder Yasujiro, Andrei en François, wie in mijn ogen niemand anders kunnen zijn dan Ozu, Tarkovsky en Truffaut. Dat Wenders een enorme Ozu adept is heeft hij nimmer onder stoelen en banken gestoken en net als zijn fameuze Japanse leermeester onderzoekt Wenders in deze film het bijna ongrijpbare fenomeen van relaties tussen mensen; de formele eigenschap van wisseling tussen zwart-wit en kleur is iets wat Tarkovsky ook met groot succes in zijn films placht te doen. En de melancholie die de films van Truffaut doorgaans kenmerkt is hier ook in overvloed aanwezig. ‘Der Himmel über Berlin’ is duidelijk terug te leiden tot allerlei invloeden, maar het is juist die prachtige amalgaam van invloeden die het werk Wenders zo mooi kenmerken en zelden heeft hij dat beter geuit dan in dit terecht gelauwerde meesterwerk.