Bellissima (Luchino Visconti, 1951) ***

Ik zal nooit een Visconti adept worden, deze hysterische film trekt me ook al niet over de streep. Het kwam op me over als een soort kritiek op talentjachten waarin ouders hun hulpeloze kinderen het podium op schoppen, of wat breder getrokken als kritiek op de entertainment business. Daarnaast leek de film ook een soort exposé van de Italiaanse cultuur, net zoals die films van Pietro Germi (Divorce, Italian Style en Seduced and Abandoned) dat bijvoorbeeld zijn. Maar waar die Germi films erg grappig zijn, daar begon die Visconti film me al snel te vervelen. Werkelijk iedere scène moest er op vol volume geconverseerd worden en het gekakel, gekrijs en drukke gedoe van de Italiaanse vrouwen begon me op een gegeven moment danig de keel uit te hangen. Ik geloof direct dat het een natuurgetrouwe weergave is van het Zuidelijke temperament (lang leve het Neorealisme!), maar ik kreeg spontaan last van migraine aanvallen. Het vakmanschap van Visconti moet ik erkennen, verder kan ik er weinig mee.

Le Notti Bianche ****

Regie: Luchino Visconti (1957)

Ik ben nog nooit bijzonder overtuigd geweest van het oeuvre van Luchino Visconti, dus met enige terughoudendheid schoof ik deze in de speler maar hij viel me alleszins mee. Het is een soort van quasi-realistisch sprookje, een liefdesverhaal gebaseerd op Dostoyevsky en het zijn vooral de interne tegenstrijdigheden die de film voor mij zo mooi maakten. Een zeer grote bijdrage aan deze tegenstrijdigheid leveren de decors, welke aan de ene kant realistisch zijn, maar toch ook zo duidelijk artificieel (hoofdzakelijk dankzij de extreem onnatuurlijke belichting) dat het de film de sfeer van een sprookje en een droom geeft. Ik heb Visconti’s statige tempo altijd als relatief ergerlijk ervaren, maar hier past het perfect bij de dromerige sfeer van de hele film; zoals altijd glijdt en draait zijn camera langs zijn personages die hier gevangen lijken in de schaduwrijke omgeving van het gekunstelde stadje en dompelt hij de kijker onder in een elegant bad van pure sfeer. Het is een film die je letterlijk verplaatst naar een andere dimensie, een wereld die op de beste momenten van de film zo’n sterke sfeer in zich draagt dat je er volgens mij keer op keer wilt terugkeren – net zoals je dat wilt met een mooie droom. Marcello Mastroianni en Maria Schell zijn de personificatie van de contrasten van de film: hij stevig verankerd in de realiteit, zij verloren in de schaduwrijke omgeving van haar fantasieën en het is de invloed die beiden op elkaar hebben die de basis vormt van de hele film. Op het eerste oog vond ik de film niet altijd even stabiel (maar dit kan heel goed nog veranderen), maar op de beste momenten van de film bereikte Visconti een verbluffende symbiose van alle filmtechnische elementen: de mise-en-scène, de dictie van de dialoog, de muziek (van niemand minder dan Nino Rota), de aankleding en decors, alles draagt harmonieus bij aan die uiteindelijke sfeer en het ongewone ritme van de film, welke het gevoel geven dat de tijd in de echte wereld even stilstaat. Maar toch had ik op deze film dezelfde reactie die ik altijd heb bij Visconti: het doet me niets op emotioneel vlak. Ik heb altijd voor de formeelesthetische kant waardering, maar verder voelt het altijd zo onpersoonlijk en koud aan. Dit hoeft an sich geen probleem te vormen, maar wel als je film letterlijk om emoties draait, dan gaat het voor mij in de weg zitten. Daarom is het maar de vraag of Visconti ooit echt een regisseur naar mijn hart gaat worden.

Conversation Piece ***1/2

Regie: Luchino Visconti (1974)

Luchino Visconti en Burt Lancaster werken na hun samenwerking in ‘Il Gattopardo’ hier wederom samen. Lancaster speelt een oude Professor die een teruggetrokken leven leidt, totdat zijn huis min of meer wordt ingenomen door een stel mensen die zijn leven transformeren, aanvankelijk tot groot ongenoegen van de Professor, maar wat uiteindelijk tot fascinatie leidt. Ik heb lange tijd een antipathie jegens Lancaster gekoesterd, maar sinds ik zijn onnavolgbare rol in Louis Malle’s heerlijke ‘Atlantic City’ zag ben ik van de beste man gaan houden en hier laat hij zich van zijn beste kant zien. ‘Conversation Piece’ is een prima film als je hem zonder enige achtergrondinformatie ziet, maar krijgt een gehele nieuwe dimensie als je weet dat het een zeer autobiografische film is. De aandacht van Lancaster voor Helmut Berger in deze film is interessant, maar als je weet dat Visconti zelf ook van de jongere jongens hield en hij een zeer tumultueuze relatie heeft gehad met Berger wordt het geheel nog een stuk interessanter. De film is Visconti’s manier om om te gaan met zijn eigen gevoelens, zijn rol als mentor en vaderfiguur en zijn verlangen om de jeugd onderdeel te maken van zijn eigen wereld, een thema dat ook al zo mooi tot leven werd gebracht in ‘Death in Venice’. Visconti was al 68 toen hij deze film maakte en hij was sukkelende met zijn gezondheid en in veel opzichten was dit gewoon een manier om Visconti in leven te houden, om hem afleiding te geven en het zou zijn een na laatste film blijken Visueel gezien is het bekend Visconti terrein in deze fase van zijn carrière waarin hij zijn luxueuze sets in beeld brengt met een elegante stijl met een statige, observerende camera, waarbij het tempo rustig is als altijd. Hierin schuilt denk ik het probleem dat ik heb met deze film en met de andere Visconti’s die ik tot op heden gezien heb: het is mij allemaal iets té elegant, té afstandelijk, iets té langdradig. Het is voor mij dus geen overweldigende film, maar zeker een opvallend zelfverzekerd en persoonlijk stukje film van Luchino Visconti.

Death in Venice ****

Regie: Luchino Visconti (1971)

Op ‘Il Gattopardo’ na was ik nog een totale Visconti leek. Dat kan natuurlijk allemaal niet, maar zo gaan die dingen nu eenmaal. Deze vermaarde film zal me echter niet direct tot Visconti adept bekeren. Natuurlijk is dit een goede film, maar Visconti’s stijl past gewoon niet zo in mijn straatje. Zijn langgerekte schilderachtige stijl is direct zowel een pluspunt als een minpunt van de film; net als in ‘Il Gattopardo’ veel vloeiende camerabewegingen die de personages observeren als een soort van mozaïek en een voorkeur voor een evocatieve sfeer boven een lineair verhaal. Nu heb ik geen enkele moeite met een gebrek aan lineair verhaal, maar net als ‘Il Gattopardo’ vond ik deze film bij vlagen behoorlijk stil vallen. Aan de andere kant heb ik me tijdens de 132 minuten zo goed als geen minuut verveeld, maar de echte bewondering bleef ook een beetje uit, ook al kon Visconti uiteraard mooie plaatjes schieten en bevat de film enkele erg mooie scènes. De rol van Dirk Bogarde is veel bewonderd, maar ik sluit me bij Parker Tyler aan als die zegt dat Bogarde uiteindelijk iets tekort schiet hier en te gestileerd en nichterig te werk gaat, waardoor een echte binding met het personage uitblijft. Een bijzondere en mooie film, maar er zal nog heel wat moeten gebeuren voordat ik mezelf een Visconti liefhebber kan noemen.