The Curse of the Cat People (Robert Wise, 1944) ****1/2

Het meest mooie aan die Val Lewton films is dat ze met iedere kijkbeurt steeds complexere en rijkere ervaringen worden en zeker deze film wint enorm veel aan kracht bij een hernieuwde kennismaking. Het zal vermoedelijk niet helpen dat mensen op het verkeerde been worden gezet door de nogal belachelijk sensationele titel, welke Lewton opgedrongen was door de studio – de oorspronkelijke titel ‘Amy and her Friend’ is natuurlijk veel geschikter voor dit prachtige sprookje. Na de montage voor films als ‘Citizen Kane’ en ‘Cat People’ te hebben gedaan, mocht Robert Wise hier voor het eerst regisseren en het is maar moeilijk voor te stellen dat dit dezelfde man is die ons later zou vermoeien met de kitsch van ‘The Sound of Music’. De indrukwekkende cinematografie is van de hand van Nicholas Musuraca, die ook verantwoordelijk was voor onder meer ‘Cat People’ en ‘Out of the Past’. Met zijn karakteristieke belichting weet hij in iedere scène direct een bepaalde sfeer te scheppen, die meer zegt dan woorden ooit zouden kunnen.

Het scenario van Lewton’s beste scenarist Dewitt Bodeen (die naast deze ook verantwoordelijk was voor de overige twee beste films uit Lewton’s oeuvre, ‘Cat People’ en ‘The 7th Victim’) is een parel van economie en complexiteit: zelden werd zoveel gezegd in zo weinig tijd en met zoveel subtiliteit. Het is een prachtig portret van de onschuldigheid die we verliezen als we volwassen worden, van de wonderen die de kinderlijke fantasie ons biedt, waarmee de film natuurlijk een rechtstreekse voorloper is van dat meesterwerk van Charles Laughton: ‘Night of the Hunter’. Deze twee films hebben overigens wel meer gemeen, vooral dat beiden ontzettend ontypisch zijn voor de tijd en de cultuur waaruit ze komen, want in een Hollywood waar alles doorgaans met vier laagjes suiker bedekt wordt en enige vorm van donkerheid wordt gemaskeerd met sentimentaliteit zijn dit soort films een verademing – ‘Curse of the Cat People’ is niet voor niets de hemel in geprezen door niemand minder dan Manny Farber. Neem als voorbeeld enkel de onvergetelijke scène waarin het kerst is en Irena in de tuin een liedje zingt voor Amy. De sfeer binnen is er een van Capra-esque warmte, met vrolijke mensen die bij een warm haarvuur gezellige kerstliederen zingen rondom een piano; dat wordt prachtig gecontrasteerd met Amy en haar denkbeeldige vriendin, die buiten in de koude en sneeuw staat – de duisternis maakt letterlijk een inbreuk op de vrolijkheid (overigens is er een vergelijkbare scène te zien in Minnelli’s veelgeprezen musical uit hetzelfde jaar, ‘Meet me in St. Louis’, waarin Tootie de hoofden van de sneeuwmannen afslaat tijdens Thanksgiving).

Alexander Nemerov heeft deze scène overigens op indrukwekkende wijze geanalyseerd in zijn fascinerende boek over Lewton en hierin beargumenteert hij nogal overtuigend dat deze scène ook direct een verwijzing is naar de oorlog, want hoewel in geen enkele van Lewton’s films de oorlog ook maar genoemd wordt, speelt deze volgens Nemerov constant op de achtergrond mee. De idee achter deze scène zou dan zijn dat de kinderlijke fantasie als enige in staat is om stil te staan bij alle doden die in de oorlog gevallen zijn, terwijl de volwassenen hun ogen proberen te sluiten voor de gruwelijkheden, waarbij het iconische beeld van de volledig stilstaande Irena een moment van stilstaan bij de doden is.

Het geeft direct aan hoe bijzonder complex deze film is, een film die op prachtige wijze verbeeldt hoe het is om als kind emotioneel verwaarloosd of niet serieus genomen te worden. Het is een film van een ongelooflijk delicate schoonheid.

The Set-Up ***1/2

Regie: Robert Wise (1949)

Dit is een meer dan prima boksfilm van de hand van Robert Wise. Uiteraard is een bijzonder element van de film dat het zich volledig in real-time afspeelt, maar ook de vloeiende regie van Wise was zeer prettig om naar te kijken: onopvallend, maar toch zelfverzekerd en efficient. In enkele van de buitenscènes vond ik de invloed van de Val Lewton films evident in de belichting en gebruik van ruimte, niet verwonderlijk omdat Wise zelf bijvoorbeeld de uitstekende Lewton film ‘Curse of the Cat People’ regisseerde. Ook de montage is in enkele scènes erg sterk, waarbij Wise’s achtergrond in montage (hij deed onder meer de montage van ‘Citizen Kane’) duidelijk naar voren kwam. Al met al niet echt een overweldigend meesterwerk, maar een zeer solide en bij vlagen geïnspireerde film.

House on Telegraph Hill ***

Regie: Robert Wise (1958)

Typisch zo’n film met bijzonder weinig film noir kenmerken, maar nog voldoende om uitgegeven te zijn op de Fox Film Noir reeks. In enkele nachtscènes vond ik de invloed van RKO horrorproducent Val Lewton duidelijk aanwezig, niet verwonderlijk gezien het feit dat regisseur Robert Wise zijn eerste films voor Lewton maakte en als Lewton adept kan ik dat altijd waarderen. Verder zijn de acteerprestaties prima in orde, maar zoals Eddie Muller ook al aangaf op de commentaartrack had het verhaal wat beter uitgediept kunnen worden wat de film ten goede had gekomen. Nu is het een vermakelijke, gemiddelde film noir.

The Haunting *****

Regie: Robert Wise (1963)

Eindelijk heb ik deze film dan gezien en ik heb geen idee waarom ik daar zo lang mee gewacht heb. Praktisch alles is namelijk goed aan deze psychologische horrorfilm, die zelfs 40 jaar na dato nog immer weet te overtuigen. Het is vooral de visuele stijl die mij ontzettend kon bekoren: vele verkrampte camerahoeken, suggestieve belichting, bij vlagen krankzinnige maar gemotiveerde camerabewegingen, het staat allemaal in dienst van het verhaal. Ik kon niet anders dan de invloed van deze film op Kubrick’s ‘The Shining’ detecteren, want vele elementen lijkt Kubrick simpelweg te recyclen; het prachtige shot van de deur tot de kinderkamer zou zelfs een trademark Kubrick shot worden (point of view shot van een afstand dat vervolgens ontzettend heftig inzoomt tot een close-up). Tevens is de achtergrond van Robert Wise in montage zeer goed te merken, want talloze scènes zijn ontzettend energiek en suggestief gemonteerd, zelfs Hitchcock naar de kroon stekend. De aanwezigheid van Russ Tamblyn is nu natuurlijk extra leuk omdat we die allemaal kennen als die hilarische psychiater met Hawaï shirt en tweekleurige brillenglazen in ‘Twin Peaks’. ‘The Haunting’ is een oprecht spannende, superieur gefilmde en psychologisch zeer verantwoorde film en behoort zonder enige twijfel tot de allerbeste klassieke horrorfilms die ik gezien heb. Een meesterwerk eerste klas!