L'Argent ****1/2

Regie: Robert Bresson (1983)

Ik heb het nog altijd moeilijk met de films van Robert Bresson, maar waar zijn meeste films me met een onbevredigd gevoel achterlaten, vond ik ‘L’Argent’ direct een hele sterke film en deze herkijk –ditmaal op het grote doek– bevestigde dat dit een favoriete Bresson is. Het is een van zijn weinige films waarin ik stijl en inhoud echt goed vond samengaan; in zijn andere films zal dat ook ongetwijfeld het geval zijn, maar hier overtuigt het me echt. Het is ook veruit zijn meest depressieve film, maar juist die klinische, afstandelijke benadering past hier goed bij het thema van de verderfelijke invloed van het kapitalisme/materialisme. De climax blijft ook bij me doordreunen.

Procès de Jeanne d'Arc ***

Regie: Robert Bresson (1962)

En mijn worsteling met Robert Bresson sleept zich voort, ook na het zien van deze film. Het is meteen overduidelijk herkenbaar als een Bresson film en in zekere zin is zijn afgekalfde stijl zeer geschikt voor dit beroemde verhaal, want daarmee dwingt Bresson je om naar de inhoud van het verhaal te kijken en ik ken weinig verhalen waarin religie zo’n belangrijke rol speelt die tegelijkertijd georganiseerde religie zo problematiseren, een mooie boodschap als je het mij vraagt. Bresson brengt het geheel bijna als een documentaire met zeer veel herhaling en zijn systematische weigering tot establishing shots benadrukt de eenzaamheid van Jeanne enkel, want niet alleen op emotioneel vlak is ze volledig alleen, ook in Bresson’s filmische universum zwemt ze hulpeloos alleen. Toch bleef ik ook bij deze film hangen in een soort intellectuele waardering en liet de film mij verder volledig koud, iets wat op zich een prestatie is met een verhaal als dit. Ik weet niet wat het is, ik denk dat Bresson gewoon te puur is voor mijn smaak. Ik ben groot voorstander van films die veel aan de toeschouwer over laten, maar omdat Bresson het zo in het extreme doorvoert blijft er voor mij niets anders over dan een lege huls. Of laat ik het anders zeggen: de meeste films zijn reeds ingekleurde kleurplaten en ik vind het altijd zeer mooi als delen van die kleurplaten nog niet zijn ingekleurd en voor de kijker worden opengelaten. Ik kan het zelfs nog hebben als de kleurplaat zich nog in een ‘verbind de puntjes’ stadium bevindt, maar bij Bresson zie ik vaak niet eens de puntjes maar enkel een blanco vel papier. En dat is spijtig.

Mouchette ****1/2

Regie: Robert Bresson (1967)

In tegenstelling tot veel mensen had ik grote moeite om toegang te krijgen tot de wereld van Robert Bresson, de eerste drie films of zo die ik van hem zag deden mij zo goed als niets. Maar de aanhouder wint zeg ik altijd maar en ook in dit geval want met iedere Bresson film die ik zag begon mijn waardering te groeien en begon ik zijn genialiteit en uniciteit in te zien, zonder overigens dat hij ooit een van mijn echt favoriete regisseurs gaat worden denk ik. Uiteraard is hier weer de man aan het werk met de meest economische filmstijl aller tijden, want Bresson ontwikkelde in de loop der jaren een filmstijl waarbij hij al het overtollige vet wegsneed en met de pure essentie zijn verhaal vertelde. Furieus fulmineerde hij tegen zogenaamd verfilmd theater en hij zocht (en vond) een puur filmische en behoorlijk abstracte manier om verhalen te vertellen, een manier die enkel in film mogelijk was. Establishingshots zijn bij Bresson niet te vinden, hij vertelt zijn verhaal middels losse close-ups en ogenschijnlijk onsamenhangende beelden en het is aan de kijker om samenhang te vinden tussen deze beelden. Bresson toont altijd maar legt net zoveel belang in datgene wat hij niet toont; de offscreen space speelt vaak een nog belangrijkere rol dan de onscreen en geluid is bij hem essentieel om te begrijpen wat geïmpliceerd wordt in hetgeen we niet zien. Zoals Tony Rayns in zijn (zoals altijd) voortreffelijke audiocommentaar terecht opmerkt gaat het bij Bresson om het ritme van de beelden en zijn films kennen een prachtige innerlijke tegenstrijdigheid van minimalisme en gedetailleerdheid, want hoewel Bresson steeds constant rechtstreeks zonder omwegen de kern van de zaak aanpakt, is hij ontzettend gedetailleerd in zijn compactheid. Hij laat veel ruimte open voor eigen interpretatie en het adagio ‘minder is meer’ krijgt een nieuwe betekenis in zijn handen. ‘Mouchette’ is in ieder geval een van mijn meest bevredigende Bresson ervaringen, een van de meest plezierige ook wat niet zo vreemd is aangezien deze te boek staat als een van zijn meest toegankelijke films. Toch, net zoals vrijwel altijd kan ik het geen absoluut gigantisch meesterwerk noemen, daarvoor mis ik simpelweg een directe band met zijn films. Ik snap dat deze (bedrieglijke?) afstandelijkheid in de hand wordt gewerkt door Bresson’s visie, maar het zit bij mij steeds in de weg om echt een persoonlijke band met zijn films te ontwikkelen. Het is fascinerend, uitdagend, bijzonder en authentiek als altijd, zonder voor mij écht bevredigend te zijn, daarvoor mist er iets.

En omdat lijstjes altijd zo volledig onzinnig maar wel altijd leuk zijn, hier mijn voorlopige Bresson ranking:

1. L’Argent
2. Pickpocket
3. Mouchette
4. Journal d'un curé de campagne
5. Un condamné à mort s'est échappé ou Le vent souffle où il veut
6. Au Hasard Balthazar
7. Les Dames du Bois de Boulogne

Un condamné à mort s'est échappé ****1/2

Regie: Robert Bresson (1956)

Met de eerste twee films van Robert Bresson had ik erg veel moeite en ik kon er erg weinig mee, maar met iedere volgende Bresson die ik zag groeide mijn waardering voor de beste man enorm, zozeer zelfs dat ik ‘L’Argent’ oprecht een briljante film wil noemen. ‘Un condamné à mort s'est échappé’, vaak genoemd als een van de beste (zo niet de beste) van Bresson, gaat ‘L’Argent’ voor mij niet voorbij, maar een uiterst fascinerende kijkervaring was het weer zonder meer. Met zijn typische minimalistische stijl en zijn gebruik van modellen in plaats van expressieve acteurs schetst Bresson een bijna klinisch portret van een man die wil ontsnappen uit de gevangenis. Met zeer korte scènes laat Bresson enkel het hoogst noodzakelijke zien en wordt al het ‘overbodige’ volledig weggelaten. Uiteraard is ook geluid hier weer zeer belangrijk: het geluid van voetstappen of een trein die voorbij rijdt zegt bij Bresson meer dan een complete beeldenstroom bij de meeste regisseurs kan zeggen. Toch miste ik het effect dat hij in ‘L’Argent’ zo prachtig wist te creëren: in die film was dankzij zijn emotieloze en afstandelijke aanpak de ondergang van de protagonist en het werkelijk gruwelijke einde juist zo enorm effectief en confronterend. Hier is dat eigenlijk ook het geval (het einde is werkelijk prachtig en grote gedeeltes deden me sterk denken aan die beroemde half uur durende overvalscène uit Dassin’s ‘Rififi van een jaar eerder – ik vraag me af of dat van invloed geweest is hier), maar waar ‘L’Argent’ over de gehele lengte aangrijpend was, had ik dat hier minder. Meerdere kijkbeurten zullen echter de vele lagen beter inzichtelijk voor me maken en dan zal het geheel ongetwijfeld in waardering stijgen. Ik blijf nog immer wat worstelen met Bresson, maar een van de meest intrigerende filmfiguren ooit is hij sowieso.