Trouble in Paradise *****

Regie: Ernst Lubitsch (1932)

Direct na ‘Ninotchka’ kon ik weer een Lubitsch film binnenwandelen en ook deze had ik al eens gezien. Destijds was het mijn eerste Lubitsch ervaring en ik kon er maar weinig mee, ik snapte niet waar alle ophef nu om ging. Nu leek het alsof ik een compleet andere film ervoer, hoe heb ik ooit zo blind kunnen zijn voor de tijdloze klasse van deze film vroeg ik me af? Want deze film benadert de perfectie binnen de romantische komedie. Het razend slimme en hilarische scenario is de perfecte springplank voor Lubitsch om zijn acteurs alle ruimte te geven om te stralen. Net zoals me in ‘Ninotchka’ opviel, gebruikt Lubitsch in deze film opvallend weinig gebruik van de shot/countershot methode; in plaats daarvan prefereert hij medium shots waarin acteurs constant samen te zien zijn, waardoor er een prachtige innerlijke samenhang tussen de personages kan ontstaan, echt een ware chemie. Daarnaast is de film bijna eng economisch in beeld gebracht: geen rare fratsen, maar alles zo simpel en effectief mogelijk, alles in het teken van de souplesse en klasse die zo kenmerkend is voor Lubitsch, het voelde aan als de perfectie harmonie.

Twee films van Lubitsch op een avond op het grote scherm – daar wordt je echt een beter mens van!

Ninotchka ****1/2

Regie: Ernst Lubitsch (1939)

Dit blijft een geweldige film en ik ben blij dat ik hem nu in de bioscoop heb kunnen zien. De Lubitsch Touch is overal aanwezig en hij weet het meeste te halen uit het scenario van Wilder/Brackett, wat verre van slecht is, maar wat hier en daar de bite van hun beste werk lijkt te missen. De meest cruciale scène vind ik degene waarin Garbo en Douglas in het arbeidersrestaurant zitten: niet alleen is dit het eerste moment waarop Garbo lacht, het is ook de perfecte uitvoering van Lubitsch’s beroemde adagium dat ‘ieder mens zich minstens een keer per dag voor schut zet’. De wijze waarop Douglas zich eerst geneert voor het feit dat hij van zijn stoel aflazert en uitgelachen wordt, maar dan zelf hartelijk kan mee lachen om zijn eigen misstap deed mijn hart smelten, omdat Lubitsch me weer eens deed beseffen dat iedereen menselijk is en fouten maken een volstrekt legitieme menselijke eigenschap is. In een Hollywood wereld die hoofdzakelijk gedomineerd wordt door larger than life figuren, zijn de menselijke Lubitsch personages zo opvallend en aansprekend. Verder lijkt deze film een openheid van geest te promoten, want zowel het kapitalisme als het communisme krijgt ervan langs en de film leek mij dit keer als boodschap mee te geven dat verandering altijd te prefereren is boven koppig conservatisme. Of in meer simpele termen: een mens is nooit te oud om te leren.

To Be or Not to Be *****

Regie: Ernst Lubitsch (1942)

Al direct toen ik deze film voor het eerst zag had ik een bijna onverklaarbare persoonlijke affiniteit met deze film en met iedere kijkbeurt wordt deze band enkel sterker. De fameuze Lubitsch Touch is in deze film erg duidelijk zichtbaar en deze gevleugelde term komt feitelijk neer op het idee van Lubitsch dat iedere persoon, ongeacht status, klasse, bekendheid of wat ook, zich minstens een keer per dag volledig voor schut zet. Zijn films zijn dan ook gevuld met bijzonder menselijke personages en zijn films zijn meesterlijke dissecties van de menselijke dwaasheden die onze wereld domineren. En is er een grotere menselijke dwaasheid denkbaar dan het fenomeen oorlog? Een van origine Duitse regisseur die tijdens de Tweede Wereldoorlog de draak gaat steken met Adolf Hitler, het lijkt een geschenk uit de hemel. Het meest bijzondere aan deze film vind ik iedere keer weer de vakkundige lijn die de film bewandelt tussen werkelijk briljante komedie en tragisch drama zonder naar een van beide kanten door te slaan. Lubitsch wist zich hier geholpen door een ingenieus scenario dat niet alleen het meeste haalt uit het reeds sublieme basisgegeven (een groep toneelacteurs moet letterlijk de rol van hun leven spelen in de oorlog), maar wat drama en humor zo sterk afwisselt en goed doseert dat je er bijna eng van zou worden. Vrijwel alle acteurs zijn geweldig in hun rol, maar de performance van Jack Benny wil ik bij deze toch echt uitroepen als een van de grappigste uit de gehele filmgeschiedenis, wat een prestatie! ‘To Be or Not to Be’ is samen met Chaplin’s ‘The Great Dictator’ de beste Hollywoodfilm over WOII gemaakt tijdens de oorlog zelf en zou een double bill opleveren om je vingers bij af te likken. En nu mijn passie voor Lubitsch weer helemaal opgerakeld is, moet ik wel het Lubitsch retrospectief in Filmmuseum Amsterdam bezoeken.

That Uncertain Feeling ****

Regie: Ernst Lubitsch (1941)

De films van Ernst Lubitsch, die gezien mag worden als een van de meest invloedrijke komedieregisseurs in het Hollywood van de jaren ’40, zijn een waar geschenk uit de hemel. Met zijn kenmerkende aanpak, die tegenwoordig standaard de ‘Lubitsch Touch’ genoemd wordt, maakte hij prachtige stijlvolle komedies die de kijker recht in het hart kunnen raken en tegelijkertijd ook ontzettend grappig zijn. Lubitsch zei ooit legendarisch dat ieder mens ongeacht welke afkomst zich minstens enkele malen per dag volledig voor schut zet en dat is zo ongeveer de samenvatting van zijn kenmerkende aanpak. Hij was een briljant acteursregisseur want hij wist zijn acteurs standaard tot grote hoogten te stuwen terwijl hij ook bewees een echt inzicht in de menselijke natuur te bezitten, waardoor zijn komedies behoren tot de meest persoonlijke en menselijke uit Klassiek Hollywood. Ik heb nog nooit een oninteressante Lubitsch film gezien en ‘That Uncertain Feeling’ is daar geen uitzondering op, het is wederom een heerlijke film. De show wordt gestolen door Burgess Meredith als hypochondrische concertpianist die tegen alles en iedereen is, maar ook de altijd betrouwbare Melvyn Douglas en de prettige Merle Oberon zijn een genot om naar te kijken, terwijl de werkelijk altijd hilarische Sig Ruman een kleine bijrol heeft. Deze film is misschien niet zo goed als films als ‘Ninotchka’, ‘The Shop Around the Corner’ of ‘To Be Or Not To Be’, maar het is een prachtige showcase voor de unieke Ernst Lubitsch.