La Passion de Jeanne d’Arc *****

Regie: Carl Th. Dreyer (1928)

De eerste drie keer dat ik deze zag liet hij een verpletterende indruk achter en meteen na de eerste keer was ie doorgestoten tot het lijstje van mijn favoriete films. Maar nu, de vierde keer, miste ik dat ene speciale gevoel om een of andere reden. Natuurlijk vond ik het nog steeds een ronduit indrukwekkende film en is het beroemde gebruik van vrijwel enkel close-ups en de abstracte decors nog altijd bijzonder sterk. Maar toch miste dat overweldigende gevoel een beetje. Het is overigens wel een geweldige film voor mensen die net hun eerste stapjes op het gebied van de stomme film zetten, want het is de meest toegankelijke film uit Dreyer’s vaak stugge oeuvre.

Præsidenten ****

Regie: Carl Th. Dreyer (1919)

De debuutfilm van Dreyer en meteen een behoorlijk indrukwekkende film, evenals direct een typische Dreyer film – hij schreef zelf ook het scenario. Net als in vrijwel al zijn films zien we hier ook het individu afgezet worden tegen de maatschappij en het is de strijd van de persoon tegen de massa en de persoon die worstelt met zijn innerlijke demonen die ook hier al de overkoepelende thema’s zijn, op een wijze zoals alleen Dreyer dat kon: met veel emotie en zwaar op de hand zonder echter het al te zeer door de strot de duwen of te zwelgen in ellende – er is vrijwel altijd een sprankje hoop of vreugde in Dreyer’s miserabele wereld. Maar er is meer voor Dreyer adepten om van te genieten in deze film. Neem bijvoorbeeld de rechtbankscène in de film: niet alleen is dit in veel opzichten een voorloper van zijn beroemde ‘La Passion de Jeanne d’Arc’ film, het is ook symbolisch voor Dreyer’s persoonlijke haat jegens autoriteit, nog zo’n immer terugkerend Dreyer aspect. Hij presenteert de vrouw die aangeklaagd wordt als hulpeloos maar schuldig, laat haar tragische verhaal vertellen, laat het publiek huilen om haar verhaal, maar laat dan ook de gestrenge oude rechters haar toch veroordelen; hoewel dit moment geen directe religieuze lading heeft zoals in zijn beroemdere tegenhanger in ‘Jeanne d’Arc’ is het toch Dreyer’s afkeer van dogmatisch denken en zijn voorvechten van de eigen wil dat hier geventileerd wordt en daarmee krijgt de film dus een directe link met zijn andere werken. Visueel gezien is het ook allemaal behoorlijk appetijtelijk met enkele mooie shots en vooral een sterk gebruik van (bijna Expressionistische?) belichting bij vlagen, iets wat gelukkig ook redelijk goed naar voor kwam in de DVD transfer van het Deense Filminstituut gemaakt van het getinte nitraatorigineel – ik heb altijd een zwak voor getinte films en deze film maakt weer eens duidelijk waarom. Nieuwkomers dienen natuurlijk niet met deze film te beginnen, maar voor Dreyer liefhebbers is dit verplicht kijkvoer omdat het enkel je kennis van en inzicht in Dreyer kan verdiepen en daarmee ook de waardering enkel kan stijgen.

Du skal ære din hustru ***1/2

Regie: Carl Th. Dreyer (1925)

De Deense regisseur Carl Th. Dreyer heeft met ‘La Passion de Jeanne d’Arc’ en ‘Ordet’ twee van mijn absolute favorieten op zijn naam staan en ik moet de eerste niet interessante film van zijn hand nog zien. Deze film (verkrijgbaar op BFI onder de titel ‘Master of the House’) vormt hier geen uitzondering op, het is zelfs een van de meest plezierige Dreyer films die ik ken. Het verhaal van een arm gezin waarbij de tyrannieke man des huizes de vrouw onderdrukt is op zich vrij standaard, maar wordt door Dreyer constant interessant gehouden. Uiteraard benadert Dreyer de film vanuit het standpunt van de vrouw, een constante in zijn oeuvre en hoewel het geheel een duidelijke moraal bevat wordt deze je nergens de strot ingeramd; Dreyer is altijd al een intelligent filmmaker geweest die zijn publiek zelf liet denken. Tom Milne trekt in zijn ‘Sight & Sound’ essay terecht de vergelijking met het Italiaanse Neorealisme (Umberto D. om precies te zijn), want deze film draagt inderdaad al vele kenmerken in zich van die stroming. Qua sfeer en stijl is deze film veel meer vergelijkbaar met Dreyer’s interessante gayfilm ‘Mikaël’ (1924) dan met dat meesterwerk ‘La Passion de Jeanne d’Arc’ (1928), hoewel Dreyer ook hier al close-ups meermalen op expressieve wijze gebruikt. De film is opmerkelijk lichtvoetig en humoristisch van toon, vooral dankzij de aanwezigheid van de oude huismeid, hoewel de emotionele intensiteit die zijn werk doorgaans zo kenmerkt hier en daar ook doorschemert. De soundtrack is bij zwijgende films altijd zeer belangrijk in mijn beleving en hoewel de strijkers/blazers/piano score nergens exceptioneel is, is ie wel prettig ondersteunend en niet overheersend. Al met al is ‘Du skal ære din hustru’ geen essentiële zwijgende film in de trant van een ‘Metropolis’, ‘Potemkin’, ‘Caligari’ of ‘Der Letzte Mann’, maar een uitstekend uitgewerkt melodrama is het zonder meer en Dreyer liefhebbers mogen dit niet missen.