Calendar ***1/2

Regie: Atom Egoyan (1993)

Vrijwel iedere film van de Canadese auteur Atom Egoyan is interessant en deze film vormt daar geen uitzondering op. Naar verluid waren critici destijds zodanig onder de indruk van het realisme van de film dat ze van mening waren dat het een verslag was van de daadwerkelijke scheiding van hoofdrolspeler/schrijver/regisseur Egoyan en zijn echte vrouw en muse Arsinée Khanjian. Dit is natuurlijk niet het geval, maar het is veelzeggend voor de kracht van de film. Net zoals in vele van zijn films is het idee van video-opnames, filmen, gefilmd worden, voyeurisme, kijken en bekeken worden, de buitenkant versus de binnenkant ook in deze sterk aanwezig. Deze film is opvallend ‘open’ voor Egoyan, de onderhuidse spanning wordt hier redelijk expliciet geëxternaliseerd, wat een nadeel zou kunnen zijn maar hier niet is. Want zijn obsessie met problematische sexualiteit bereikt hier een van zijn meest compacte verschijningsvormen, wat ook wel zo prettig is. Niet zijn beste, wel een van zijn betere.

Speaking Parts ***

Regie: Atom Egoyan (1989)

Een wederom typische vroege Atom Egoyan: geen onberispelijke film, maar interessant als altijd. Egoyan hanteert ook hier zijn emotioneel-afstandelijke stijl als geen ander en hij weet het verhaal wederom op mysterieuze wijze op te bouwen, de kijker daarbij vaak in het duister latend, terwijl uiteindelijk alles weer netjes op zijn plaats valt. Zijn immer terugkerende obsessies van problematische seksualiteit en ingewikkelde en afgezonderde personen die in hun geïsoleerde wereld langzaam de greep op de werkelijkheid beginnen te verliezen, zijn hier weer volop aanwezig en ‘Speaking Parts’ is daarmee een zeer interessante film voor Egoyan adepten; anderen kunnen beter met een van zijn latere, beter uitgewerkte films beginnen.

Family Viewing ***

Regie: Atom Egoyan (1987)

Deze tweede film van auteur Atom Egoyan is net iets minder dan zijn voorganger ‘Next of Kin’, maar nog steeds zeer de moeite waard. Egoyan nam de begrijpelijke en gewaagde beslissing om de twee hoofdverhalen op twee verschillende manieren te filmen: een gewoon op film en de ander eerst op video en daarna op film gezet. Begrijpelijk omdat een van de hoofdthema’s van de film het idee van opnemen, kijken en gekeken worden is (een jongen komt er achter dat de homevideos van zijn jeugd overgespoeld zijn met seksopnames van zijn pa); gewaagd omdat de videogedeeltes er op die manier ontzettend lelijk uitzien. Toch werkt deze methode wonderwel, helemaal als later in de film de twee verhaallijnen gaan mixen en dus ook de visuele stijl gaat mixen, wat enkele hoogst indrukwekkende visuele momenten oplevert. Verder is de gehele film onnavolgbaar Egoyan terrein met de verknipte seksualiteit, onderhuidse spanningen, zwarte humor, merkwaardige situaties en de nadruk op menselijke relatieproblemen. De film kent ook dat typische trage Egoyan tempo, maar is hier soms iets te traag naar mijn mening omdat de film niet overal de aandacht weet vast te houden. De werkelijk prachtige climax maakt echter alles in een keer goed, want dat is lowbudget film maken op zijn meest inventief en emotioneel geladen. Hoe je ook tegen Atom Egoyan aankijkt, feit is dat zijn werk uiterst inventief en eigenzinnig is en ‘Family Viewing’ vormt daarop geen uitzondering.

Next of Kin ***1/2

Regie: Atom Egoyan (1984)

Dat Atom Egoyan altijd al een zeer getalenteerd regisseur is geweest, blijkt wel uit zijn debuutfilm ‘Next of Kin’. De film volgt een twintiger die structureel ongelukkig is in zijn familie, op een band van een Armeense familie stuit en vervolgens zich voordoet als hun verloren zoon. De curieuze mengeling van (zeer onderkoelde) humor en drama die Egoyan zou gaan kenmerken is al direct terug te vinden in deze film, evenals de nadruk op (problematische) menselijke relaties. Het idee dat het feitelijk maar vreemd is dat je je familie net als je vrienden niet kan kiezen, sprak mij zeer aan. Dit is duidelijk een eerste film, met elementen die beter uitgewerkt hadden kunnen worden, maar het is wel een zeer onderhoudende en fascinerende debuutfilm. Visueel gezien is de film beperkt door het zeer lage budget, al weet Egoyan hier enkele malen zeer creatief mee om te gaan. Het zeer verhelderende en uitstekende audiocommentaar laat de regisseur van zijn meest openhartige kant horen, waarbij hij zeer eerlijk aangeeft wat hij met bepaalde scènes voor ogen had, of dat er wel of niet uitgekomen is etc. Je zou het bijna een handleiding voor beginnend filmmakers kunnen noemen. ‘Next of Kin’ is voor auteurminded filmkijkers essentieel.

The Adjuster ****1/2

Regie: Atom Egoyan (1991)

Dit was pas mijn derde film van Atom Egoyan, maar wederom een schot in de roos. Egoyan weet een fascinerende wereld te creëren in ‘The Adjuster’, een wereld van emotionele problemen, afwijkende seks en onberekenbaarheid. Egoyan houdt er een paradoxale emotioneel-afstandelijke stijl op na, welke je als kijker merkwaardig genoeg volledig meezuigt in een bizarre wereld. Alles in Egoyan is altijd terughoudend en ingetogen, climaxen zijn spaarzaam of afwezig, maar toch is er altijd een onderhuidse, bubbelende spanning. Visueel houdt Egoyan het ook rustig: vele statische shots en enkele gracieuze trackingshots geven je als kijker een intrigerend voyeuristisch gevoel. Ook de acteurs acteren op een vreemdsoortige afstandelijke manier, waardoor het gevoel van vervreemding enkel groter wordt. Toch, en dat is nu juist de grote kracht van Egoyan, is de film als geheel nergens afstandelijk of kil, maar juist ontzettend absorberend en zelfs hypnotiserend. En het einde liet mij met meer vraagtekens achter dan ik voor mogelijk gehouden had. ‘The Adjuster’ is een hele dikke aanrader en met ‘The Essential Egoyan’ boxset nog in de kast zou ik zo maar een hele grote liefhebber kunnen gaan worden van deze opmerkelijke cineast.